QOBUSTANIN DAŞ KİTABI: 40 000 İLLİK SİRLƏR

Azərbaycanın paytaxtı Bakıdan cənub-qərbdə yerləşən Qobustan minilliklərdir insan tarixinin ən maraqlı izlərini özündə qoruyub saxlayır. Buradakı qayalara həkk olunmuş minlərlə təsvir qədim insanların necə yaşadığını, ov etdiyini, balıq tutduğunu və hansı dünyagörüşünə sahib olduğunu öyrənməyə imkan verir. UNESCO Qobustan qaya sənəti mədəni landşaftında 6 000-dən çox qayaüstü təsvirin 40 000 illik qaya sənətinə şahidlik etdiyini bildirir.

Qobustanı fərqləndirən əsas xüsusiyyət isə bu təsvirlərin yalnız bir dövrə aid olmamasıdır. Qayaüstü rəsmlər müxtəlif tarixi mərhələləri əhatə edir və burada qədim yaşayış məskənləri, mağaralar, qəbir abidələri və digər arxeoloji izlər də aşkar edilib.

Daşların üzərində ov səhnələri, heyvanlar, balıqçılar, rəqs edən insanlar və qayıq təsvirlərinə rast gəlinir. Bu rəsmlər qədim insanların gündəlik həyatına dair sanki daş üzərində yazılmış bir arxiv rolunu oynayır. UNESCO da Qobustan təsvirlərinin tarixdən silinmiş həyat tərzinin ovçuluq və balıqçılıq kimi fəaliyyətlərini əks etdirdiyini vurğulayır.

Amma Qobustanın ən böyük sirri hələ də tam açılmayıb.

Azərbaycanın UNESCO üzrə Milli Komissiyasının məlumatına görə, Qobustanın “daş kitabəsi” hələ sona qədər oxunmayıb. Qayaüstü təsvirlərin bir hissəsi hələ aşkar edilməyib, bəzilərinin mənası isə tam müəyyənləşdirilməyib.

Burada insan izlərinin qədimliyi ilə bağlı araşdırmalar da diqqət çəkir. UNESCO Qobustanda insan fəaliyyətinin yuxarı paleolit dövründən orta əsrlərə qədər davam etdiyini qeyd edir. 2007-ci ildə isə Qobustan Qaya Sənəti Mədəni Landşaftı UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil edilib.

Bu gün Qobustanın qayalarına baxanda əslində sadəcə daşlara baxmırıq. Hər bir təsvir minilliklər əvvəl yaşamış insanların dünyasından bizə çatan bir izdir.

Və ən maraqlısı budur: Qobustanın daş kitabəsinin hələ oxunmamış səhifələri var. Bəlkə də həmin qayalarda Azərbaycanın qədim tarixinin hələ bilmədiyimiz ən böyük sirlərindən bəziləri gizlənir.